Eerste resultaten tonen potentieel van agrivoltaics voor herfstframbozen

Minder waterverbruik, meer klasse 1-fruit en een koeler teeltklimaat. De eerste resultaten van het onderzoek naar herfstframbozen onder zonnepanelen op pcfruit tonen aan dat agrivoltaics een interessant toekomstperspectief biedt voor de Vlaamse kleinfruitsector.

Vorig jaar stelde pcfruit in Sint-Truiden een nieuwe proefopstelling voor binnen het VLAIO-project AgriPV, waarin pcfruit, KU Leuven en Boerenbond onderzoeken hoe landbouw en zonne-energie elkaar kunnen versterken. Agrivoltaics is een technologie waarbij gewassen onder zonnepanelen worden geteeld. Die zonnepanelen bestaan deels uit fotovoltaïsche cellen, zoals de zonnepanelen op een dak, maar zijn ook gedeeltelijk lichtdoorlatend zodat de gewassen eronder voldoende licht krijgen voor de fotosynthese. De proefsite met frambozen onder zonnepanelen is een primeur voor Vlaanderen. Er worden 4 types van zonnepanelen getest. Onderzoekers gaan er na hoe verschillende types en transparanties van zonnepanelen de groei, opbrengst en kwaliteit van kleinfruit beïnvloeden.

Dit jaar werden onder de agrivoltaics-opstelling herfstframbozen van het ras Kwanza aangeplant. Daarbij werd niet alleen gekeken naar productie en vruchtkwaliteit, maar ook naar watergebruik, klimaat, ziekten en plagen.

Een belangrijke vraag in het onderzoek is of frambozen onder agrivoltaics met minder water geteeld kunnen worden. Daarom kregen sommige planten de gebruikelijke hoeveelheid voedingswater, terwijl andere het met 25% minder moesten doen.

De eerste resultaten zijn veelbelovend. Omdat de planten onder de zonnepanelen minder zonlicht ontvangen, verdampen ze ook minder water. Daardoor blijkt het mogelijk om herfstframbozen met minder voedingswater te telen. Als die resultaten zich de komende jaren bevestigen, kunnen de frambozen met minder water geteeld worden.

Naast het waterverbruik viel ook de groei van de planten op. Onder de agrivoltaics-opstelling ontwikkelden de frambozen langere scheuten dan onder de traditionele regenkap. Dat komt doordat de planten iets minder zonlicht ontvangen.

Volgens de onderzoekers zijn die scheuten bovendien van goede kwaliteit. Dat is belangrijk, want sterke scheuten vormen bij verschillende kleinfruitsoorten de basis voor een goede productie in het volgende teeltjaar.

Hoewel de oogst nog loopt, tonen de eerste cijfers een opvallend verschil in vruchtkwaliteit. Onder de agrivoltaics-opstellingen werd voorlopig meer klasse 1-fruit geoogst dan onder de traditionele regenkap. Dat is belangrijk, omdat die frambozen de hoogste marktwaarde hebben.

De totale productie verschilde echter naargelang het type opstelling. Onder bepaalde types zonnepanelen lag de opbrengst lager dan onder een regenkap. Dat is te wijten aan de sterke vermindering van de hoeveelheid licht die de planten bereikt. 

Sommige opstellingen presteerden qua opbrengst wel vergelijkbaar met de traditionele regenkap die uit plastic bestaat. 

In die verschillen schuilt de meerwaarde van het onderzoek. De onderzoekers willen achterhalen welke types zonnepanelen en welke mate van lichtdoorlaatbaarheid het best geschikt zijn voor frambozen en andere kleinfruitsoorten.

Onder de agrivoltaics-opstellingen startte de oogst ongeveer vier dagen later dan onder de regenkap. Tegelijk konden eind oktober nog steeds frambozen worden geplukt onder de zonnepanelen, terwijl de oogst onder de regenkappen al was afgelopen.

Dat wijst erop dat de oogstperiode mogelijk iets verschuift en verlengt. Voor telers kan dat een voordeel zijn, omdat ze langer Belgische frambozen kunnen aanbieden wanneer er minder lokaal fruit op de markt beschikbaar is.

Dit jaar volgden de onderzoekers de productie van de verse planten op. Volgend jaar wordt dezelfde aanplant verder opgevolgd om ook de opbrengst van de overwinterende scheuten in kaart te brengen. Zo willen zij een globaal beeld krijgen van de totale productie van herfstframbozen over de volledige productiecyclus.

Ook wat ziekten, plagen en nuttige insecten betreft, werden geen verschillen waargenomen tussen de regenkappen en de agrivoltaics.

Ook de temperatuur, luchtvochtigheid en lichthoeveelheid onder de verschillende systemen werd nauwkeurig opgevolgd. Daarbij werd vastgesteld dat onder een regenkap 70% van het zonlicht de planten bereikt. Onder een agrivoltaics-opstelling met 50% transparantie bereikt ongeveer 30% van het zonlicht de planten. 

Voor de luchtvochtigheid werden geen verschillen vastgesteld. Voor de temperatuur was dat wel het geval. Onder de agrivoltaics-opstellingen lag die gemiddeld ongeveer 1 °C lager dan onder een regenkap. Tijdens extreme hittedagen liep dat verschil zelfs op tot 3 °C. Dat zorgt niet alleen voor een aangenamer werkklimaat voor de medewerkers, maar kan ook bijdragen aan een betere weerbaarheid van het gewas tegen steeds vaker voorkomende hittepieken. Agrivoltaics kunnen dus in hete zomers bijdragen tot een betere teelt.

De komende jaren wordt het onderzoek verdergezet. Daarbij wordt niet alleen de volledige productiecyclus opgevolgd, maar ook onderzocht hoe landbouw en energieproductie elkaar kunnen versterken. De eerste resultaten tonen alvast aan dat agrivoltaics perspectief biedt voor een duurzame fruitteelt met minder waterverbruik, meer kwaliteitsfruit, een koeler teeltklimaat en mogelijk zelfs een langere beschikbaarheid van Belgische frambozen.