Verbranding
Vorstbestrijdingstechniek
Werkingsprincipe
De opstelling van vuurpotten of kachels tussen de bomenrijen in een grid zorgt ervoor dat de temperatuur van de bloemen/vruchten niet onder de kritische temperatuur zakt. Die verbrandingsmechanismen leveren warmte af aan de bloemen/vruchten zowel via convectie als via straling.
Vuurpotten zijn emmers uit blik, gevuld met was van fossiele (paraffine) of plantaardig/dierlijke oorsprong (stearine). Door middel van een wiek wordt de was verbrand zoals een grote kaars. Vuurpotten zijn niet herbruikbaar. Kachels bestaan in kleine, eenvoudige uitvoering (o.a. Wiesel Frostoven) of in grote, meer complexe vormen (o.a. Voen Antifrost). Beide verbranden pellets, turf of houtbriketten. Soms wordt er snoeihout gebruikt, maar dat reduceert de efficiëntie. De kleine kachels zijn eenvoudige rechte metalen schoorstenen waarin de verbranding plaatsvindt. De grotere modellen beschikken over een aparte opening voor de toevoer van nieuwe brandstof tijdens de vorstnacht. Beide uitvoeringen zijn hervulbaar, ook tijdens het branden.
Er wordt beweerd dat de geproduceerde rook de warmte-uitstraling van de bloemen/vruchten beperkt, maar rook biedt geen bijkomende bescherming.
Opmerkingen:
- Verbranding van stro/hout (los op de grond) is niet toegelaten in Vlaanderen wegens sterke rookhinder.
- Vaste gasbranders (o.a. Agheat): het gasverbruik en de kosten om een conform gasnet aan te leggen in de boomgaard zijn in Vlaanderen te hoog.
Op Foto 1 zie je v.l.n.r.: Vuurpotten ©Stopgel, kleine kachels ©Fruitsecurity en grote kachel ©Waldis Swiss AG.
| Verbranding | Vuurpotten | Kleine kachels (Wiesel Frostofen) | Grote kachels (Voen Antifrost) |
|---|---|---|---|
| Bereik | Aanpasbaar | Aanpasbaar | Aanpasbaar |
| Bescherming* | -2 tot -7°C (bij 200-500 potten/ha) | -2 tot -5°C (bij 200-300 kachels/ha en afhankelijk van brandstof) | 4°C temperatuurwinst (bij 30-50 kachels/ha onder overkapping) |
| Levensduur | Eenmalig gebruik | Tot 20 jaar | Tot 20 jaar |
| Toepasbaarheid | Overal | Overal | Overal |
| Installatiekost* | N.V.T. | € 6.400-9.600/ha (200-300 kachels/ha) | € 5.500-8.250/ha (30-50 kachels/ha) |
| Jaarlijkse onderhoudskost | N.V.T. | Beperkt, kan in boomgaard blijven | Kost opslag loods en kuisen |
| Verbruik* | Brandtijd paraffine/stearine pot: ongeveer 10u | 20 kg hout of turf briketten/6u - bijvullen mogelijk | 20 kg houtpellets/6u - bijvullen mogelijk |
| Verbruikskost* | €1.440-3.600/ha/nacht (8u) (200-500 potten/ha) | € 1.500-2.250/ha/nacht (8u) (€ 0,30/kg houtbriket of bij 200-300 kachels/ha) | € 187-312/ha/nacht (€ 0,25/kg pellets of bij 30-50 kachels/ha) |
| Arbeidsintensief | Intensief | Intensief (meer dan vuurpotten) | Intensief (meer dan vuurpotten) |
| Milieulast | Rookhinder en uitstoot fijn stof | Rookhinder en uitstoot fijn stof | Rookhinder en uitstoot fijn stof |
*Onder specifiek randvoorwaarden
Effectiviteit
De effectiviteit (en kostprijs) van vorstbescherming via verbrandingsmechanismen hangt af van de opstellingsdichtheid (potten/kachels per ha).
De temperatuurwinsten weergegeven in de tabel hierboven gelden voor windstille nachten. Bij wind wordt de warmte sneller afgevoerd en daalt de efficiëntie van het systeem. Een hogere opstellingsdichtheid is dan nodig om dezelfde temperatuurwinst te behouden. Doorgaans volstaat het om een dubbele dichtheid te gebruiken in de rij(en) waar de wind het perceel binnenkomt. Een dubbele rij ‘voorpotten’ aan de windkant van het perceel verbetert ook de werking van warmeluchtkanonnen onder winderige omstandigheden.
Toepasbaarheid
Verbranding kan in alle teelten toegepast worden, zowel op grote als op kleine percelen.
De techniek is echter niet bruikbaar (ontoereikend) op sterk vorstgevoelige percelen in de appel- en perenteelt.
Praktijk
Vuurpotten moeten vóór een aankomende de vorstnacht opgesteld worden in het perceel. Kachels moeten op voorhand bijgevuld worden. Naast een vuurpot die al gedeeltelijk opgebruikt is, moet alvast een volle pot klaargezet worden. De densiteit (aantal potten of kachels/ha) is afhankelijk van de verwachtte temperaturen. Figuur 1 toont een concrete opstelling (voor pit/steenfruit) van de verbrandingsmechanismen op een perceel. Typisch start je door de helft van de potten/kachels aan te steken. Pas wanneer de temperatuur verder daalt, steek je er meer aan.
Vuurpotten
Bij een opstelling van 200- 400 potten/ha wordt er in de oneven rijen om de 7m (200 potten/ha) tot 5m (250 - 270 potten/ha) een pot geplaatst. Dat zijn de eerste potten die je aansteekt. Bij hogere dichtheden (om de 5m) worden ook in de even rijen potten geplaatst met een maximale tussenafstand van 10m (voor een totaal van 380-400 potten/ha). Die steek je alleen aan bij een verdere temperatuurdaling. Gezien de voorraad vuurpotten in de groothandel vaak al uitgeput is enkele weken voor de bloeiperiode, bestel je ze best al het jaar voordien.
Kachels
Mits aanpassing voor de type specifieke dichtheden, worden kachels op dezelfde wijze over het perceel verdeeld en gefaseerd aangestoken als vuurpotten.
In vergelijking met alle andere vorstbestrijdingstechnieken worden vuurpotten zo laat mogelijk opgestart, wanneer temperaturen aan de kritische zone dreigen te komen en zij mogelijk nog lager zakken. Kachels moeten eerder opgestart worden, aangezien ze trager hun maximale warmte-output bereiken. Het duurt bovendien langer om ze aan te steken.
Arbeidsintensiviteit
Bij een aankomende vorstnacht moeten vuurpotten en kachels de dag voordien opgesteld worden. Naast een pot die reeds gedeeltelijk opgebruikt is, moet alvast een volle pot klaargezet worden. Kachels moeten maximaal gevuld worden (goed voor 6u brandtijd).
Vuurpotten
Het duurt ongeveer 12 seconden om een pot aan te steken met behulp van een gasbrandertje. Dat kan sneller met gespecialiseerd materiaal (Stopgel). Als er 200 potten/ha moeten aangestoken worden, neemt dat al snel 1 tot 1,5 manuur per hectare in beslag. Omdat er zo lang mogelijk gewacht wordt met het aansteken van de potten, zijn er voldoende arbeidskrachten nodig om binnen een aanvaardbare tijd alles aan te steken. Nadien moeten de potten ook weer gedoofd worden door het deksel terug op de brandende pot te plaatsen. Dat kost een 1 manuur per hectare.
Kachels
Tijdens nachten langer dan 6u is het noodzakelijk om de systemen bij te vullen. Het aansteken, waarbij men soms na 30-tal minuten de luchttoevoer moet bijregelen, duurt langer dan bij vuurpotten. Het is sterk aan te raden eerst te onderzoeken of die manier van werken in de bedrijfsvoering past, vooraleer je kachelsystemen aankoopt.
Bij (grote) kachels kunnen problemen ontstaan met onvolledige verbranding, waardoor operators mogelijk maatregelen tegen CO-vergiftiging moeten nemen. Neem contact op met jouw leverancier.
Als je een gewas moet bespuiten, moet je de kachels en potten wegehalen om de tractor met spuitmachine te laten passeren.
Kosten
Vuurpotten hebben geen investeringskost, maar wel een hoge verbruikskost die evenredig toeneemt met het aantal uren nachtvorst tijdens een seizoen. Bij kachels is de verbruikskost lager, maar is de investeringskost aanzienlijk. De hoeveelheid arbeid nodig om kachels te ontsteken en brandende te houden, is hoger dan bij paraffinepotten.
Milieu-impact
Verbrandingsprocessen gaan gepaard met een aanzienlijke uitstoot van fijn stof, CO2 en andere schadelijke broeikasgassen. Ze veroorzaken bovendien rook- en geurhinder voor de onmiddellijke omgeving. Dat geldt voor paraffine, het nevenproduct van de raffinage van aardolie, en voor natuurlijke producten als houtpellets, stearine of andere natuurlijke producten.
Voordelen
- Grote temperatuurwinst.
- Kunnen op alle percelen toegepast worden.
- Goede keuze voor percelen waar occasioneel vorstbescherming toegepast wordt.
- Kachels zijn op termijn voordeliger op meer vorstgevoelige percelen.
Nadelen
- Grote verbruikskosten (zeker bij vuurpotten).
- Hoge arbeidsintensiviteit (zeker bij kachels).
- Milieu-impact: uitstoot & rookhinder (zeker in bebouwd gebied).
- Risico op onvolledige verbranding en bijhorende CO-productie in (grote) kachels
Leveranciers en meer info
Vuurpotten:
- Stopgel (Stopgel.fr)
- Stop-Ice (Stop-Ice)
Kachels:
- Antifrost Oven (Voen)
- Wiesel Antifrost Oven (Fruitsecurity)
Duitstalige studie: vergelijkende studie van verschillende verwarmingssystemen