Wanneer je over vorstbeschermingsmaatregelen beschikt, is het is belangrijk om het gekozen systeem op het juiste ogenblik op te starten bij een aankomende vorstnacht. Start je te laat, is er misschien al schade. Hou rekening met de inlooptijd van het systeem, namelijk de tijd tussen inschakelen en werkelijke vorstbescherming. Die varieert van enkele minuten bij vuurpotten tot drie kwartier bij warmeluchtkanonnen. Te vroeg opstarten, leidt tot verspilling en tot tekorten op het koudste moment. Real-time weersopvolging is cruciaal om tot effectie vorstbestrijding te komen.

Online opvolging

Volg tijdens de bloei elke dag het weerbericht op. In de loop van de 24 uur voor een vorstnacht is het pas duidelijk hoe diep de temperatuur zakt. Enkele weerberichten met aandacht voor nachtvorst: Bodemkundige Dienst, Ruben Weytjens (Limburg, België), Noodweer Benelux, Yr.no en Buienradar. Ze bieden een gedetailleerd overzicht van de lokale temperatuursverwachtingen, bewolking en wind. Afhankelijk van de vorstgevoeligheid van het perceel verschilt de werkelijke temperatuur echter vaak meerdere graden.

Meten op perceelsniveau

Tijdens een vorstnacht moet je de luchttemperatuur op een perceel nauwlettend opvolgen om op het juiste moment de vorstbescherming op te starten. Wanneer je de luchttemperatuur in de gaten houdt, ziet je hoe de situatie evolueert met het oog op de kritische temperaturen die de ontwikkelende bloemen op dat moment nog kunnen verdragen. De gebruikte vorstbeschermingsmaatregel kan zo op het juiste moment opgestart en uitgeschakeld worden.

Naast luchttemperatuur kan je de natteboltemperatuur meten. Dat is de laagste temperatuur die een nat voorwerp kan aannemen bij de huidige luchttemperatuur en relatieve luchtvochtigheid (RV). Dat fenomeen doet zich voor door de verdamping van het aanklevende water. Bij 100% RV, wanneer er geen water kan verdampen, is de natteboltemperatuur gelijk aan de luchttemperatuur. Bij een lagere RV ligt de natteboltemperatuur onder de luchttemperatuur. De natteboltemperatuur is belangrijk voor het correct gebruik van vorstbeschermingssystemen waarvan de werking gebaseerd is op faseovergang. Dat is het geval bij beregening, maar ook bij warmeluchtkanonnen. Die systemen worden best opgestart bij een zekere natteboltemperatuur. Vooral bij een lage RV zullen die systemen vroeger dan normaal ingeschakeld worden. Het belang van de natteboltemperatuur is het duidelijkst te zien bij beregening. Bij opstart treedt er initieel een ‘temperatuurval’ op vanwege dat nattebol-principe. De luchttemperatuur en weefseltemperatuur dalen (kortstondig) tot de heersende natteboltemperatuur. Verdere toelichting vind je onder het luik 'beregening'.

Metingen tonen aan dat de natteboltemperatuur de beste inschatting is van de temperatuur binnenin het bloemweefsel tijdens een vorstnacht (relatief bewolkte nachten, zonder extreme stralingsverliezen) (Figuur 1). Je ziet er de verhouding tussen de temperaturen gemeten met fijne thermistoren in het bloemenweefsel tijdens een bewolkte vorstnacht.

De natteboltemperatuur meet je op de klassieke manier met een thermometer in een ‘kousje’ met water (rechtstreekse meting, waarbij de thermometer werkelijk de natteboltemperatuur voelt). Die temperatuur kan je ook berekenen vanuit de luchttemperatuur (drogeboltemperatuur) en de gemeten relatieve luchtvochtigheid (psychrometrische berekening). Een gecombineerde T/RV-sensor die verbonden is met een sensor-registratiesysteem kan die berekening uitvoeren en weergeven.

Sensor-registratiesystemen die real-time temperatuurgegevens opmeten en doorsturen, vergemakkelijken de monitoring van nachtvorst sterk. Een eenvoudige systeem is het vorstalarm dat een waarschuwing via sms stuurt wanneer een vooraf ingestelde temperatuur bereikt wordt. Meer geavanceerde systemen staan toe om meerdere sensoren aan te sluiten en uit te lezen, bijvoorbeeld windsterkte, gecombineerde T/RV sensoren op meerdere hoogtes , neerslag, etc. Die systemen bezitten veel instelbare alarmopties en zij presenteren de gebruiker continu gemeten data via een dashboard dat via smartphone/computer geraadpleegd wordt. Zo kan je altijd en overal een duidelijk overzicht behouden van de situatie op verschillende percelen. Die geavanceerde systemen kunnen ook tijdens de rest van het seizoen een meerwaarde zijn door dienst te doen als weerstation dat de temperatuur, wind en neerslag op het perceel registreert.

Kostprijs & installatie

Prijzen voor registratiesystemen variëren van € 200 voor een eenvoudig vorstalarm tot ongeveer €1200 voor een volledig registratiesysteem, uitgerust als weerstation (wind, T/RV, neerslag, …). Daar komt een jaarlijkse abonnementskost bij. Let op dat de systemen een goede verbinding hebben vanop het perceel . Op de percelen in Vlaanderen zijn daar meestal geen problemen mee. Sommige systemen worden aangesloten op het elektriciteitsnet, terwijl andere autonoom werken op zonnepanelen of batterijen.

Stationaire warmeluchtkanonnen en windmachines kunnen uitgerust worden met een auto-start functie, waarbij de machine automatisch start zodra de luchttemperatuur daalt onder de ingestelde waarde.

Commerciële sytemen

Leveranciers met ervaring in nachtvorstdetectie:

Er zijn zeker nog heel wat andere registratiesystemen op de markt met potentieel voor vorstpreventie in de fruitteelt. Enkele daarvan zijn Onset, VeraSense, IO-Things en Farm21.